Krakatau

Toen ik mijn nek
draaide
zag ik in een glimp
jouw haar
wapperen in het duister.

Als in een droom
wist ik:
Dit is de laatste keer
dat ik jouw haar
zie dansen.

Toen ik mijn nek
brak
wist ik:
Mijn jeugd ligt achter mij.
Ik moest je verliezen.

Laat ik zeggen dat mijn centrum
de ellende van de wereld aan zich
bindt en dat het buitenikse ego
ander heet en dat die ander geen
oog heeft voor wat in het centrum
van de binder van pijn, de vinder
& zoeker van zinnen waarin alles
verzamelt wat dit leven heelt
dat schuld iets is wat nooit
kan worden afgelost – waaar zou
ik zijn zonder mijn verwijten -
en laat ik het niet horen dat
jij ook wel iets hebt mee gemaakt
vroeger, in jouw jeugd.

Een zandkorrel wordt stof, groeit uit
tot een sneeuwvlok, de sneeuwvlok wordt pop
- aan de rand van een bos

De korrel, een zwerfkei
geweest, sleet met de jaren,
in een reis door de tijd
- mineralen hebben op aarde
het eeuwige leven

De zwerfkei, dissident van zijn vader,
de koning der bergen, ontsprong zijn lot, zei:
“Misschien los ik op”, liet ketens achter,
maar de rots uit zijn jeugd bestaat nog. Zijn heilige moeder
kust er de lucht. Op een dag keert hij terug
als regendruppel. Nu draagt hij een muts

schuw mij even niet
in het flitslicht schuilt een leven
de vleugels van een veulen
de leugens van de rimpels
het simpel dartelen van een vrouw

zwart is slechts een schone schijn
waarin een jeugd verdwijnt

Gek genoeg altijd geloofd dat er niets vastlag
dan een hond in de kamer van mijn jeugd blaffend
van angst en frustratie naar een dronken baas
die op zijn beurt ooit moet zijn gekooid, hij
moest toch dromen hebben gekend als kind dacht

ik nog, later toen ik allang niet meer wist
hoe het voelde te happen naar lucht. Soms zwijg
ik nog bij sterke verhalen hoor ik het aan hoe ze
ooit – ik heb er geen goed antwoord op – hoe kun je
het verklaren dat je… nooit. Ik probeer het nu
te aaien. Zwaai naar de morgen van een verre dood.

Hij nadert. Iedere zin die ik schrijf is er een
veroverd op de leegte van kindertranen. Een jongen
aan de wand. Blijf maar even in mijn gedachten.
Zie hoe groot ik ben. Ik slok je op. Vergeten
zal ik nooit. Al blijf je ingekooid.

Proost!
‘Je speelt zeker wel viool
en je kunt vast goed schaken en by the way
waar heb je dat paspoort laten maken?’

Het werd mij allengs duidelijk :
Men hield mij voor een vreemdeling.
Ik oog wellicht wat zuidelijk,
men dacht al vaak
weer zo’n ontheemdeling…

Of het de Ouzo was
- men wist niet eens de fles te staan,
die wees ik zelf dus even aan,
de Slivowicz die ik in grote doses tot mij nam…
misschien dat het wel daardoor kwam.
Of dat mijn tongval door Tequila werd geteisterd,
of zei ik daar nou weer ‘begeistert’ ?

Het werd ook mogelijk teveel dat ik
op zeker ogenblik ‘een rondje’ riep,
‘voor het voltallig personeel’.
Raar… wie weet was dat een onbetamelijk,
on-nederlands gebaar…

Toen ik navroeg of ik al betaalde;
-’Neen’ zei men -
en ik een cheque tevoorschijn haalde,
toen steeg de achterdocht tot ongekende toppen.
Mij werd verteld
‘Eerst moet de chef gebeld…’
men wilde zich niet laten foppen
en ik werd onderworpen aan een kruisverhoor,
gemeen..
Ik sla mij daar gewoonlijk wel doorheen
met feiten over generaals en kolonels,
junta’s, dictaturen;
ik vertel van geiten en van kaas,
van onderdak in schuren.
Ik noem de Praagse Lente
of desnoods Aguardiente.
Ik reken voor:
In ’56 was ik acht toen Hongarije
door de Russen werd verkracht.
Ik mompel Boedapest of Boekarest
of Chichicastenango
en ik geef toe:
‘Zelf ben ik niet zo’n held in tango…’

Een vlucht, een kamp of een gevangenis,
dat ik niet weet waar mijn familie is
en ‘Hoezo Nederland?’ ook daar red ik mij uit:
Iets over een vriendin die op vakantie was,
over mijn handeltje in fruit,
staat Holland niet bekend om tuinbouw in de kas?

Ze lezen allemaal weleens een boek,
dat soort verhalen gaat er in als koek.
En kijk ik dan wat droevig uit mijn ogen
en doe ik net of het mij moeite kost
zo te vertellen, dan stijgt alom het mededogen,
men is bereid van alles te bestellen!

Maar deze keer deed ik mijn best,
ze uit de droom te helpen
en gaf ik antwoord op hun vragen:

Wat of welpen waren, wilde men weten
en wie was de makelaar van Schagen?
Wie was Okkie Trooy, wat had hij
in zijn koffertje?
Wat is een poffertje?
En wie was Beppie Nooy?
Wat is het NIPO, wie was Pipo,
wie zijn vrouw;
waar werd oprechter trouw?
Hoeveel kost een moorkop,
noem een merk oordop.
Koop je weleens melk in een fles,
wat betekent ADO, NOAD, DOS en DWS?
Wat is het verschil tussen ONM en GFT?
Noem vier types Berini,
wat is de voornaam van Boltini,
voor welk product deed Saartje de reclame
en de Deftige Dame, wie was dat?
Welke omroep deed Het Gat
en wie deden er mee aan die show
van de Stratenmaker op Zee?

Wie kon schrokken, Corrie Brokken,
is Ivo de Wijs en hoe-vaak-heeft-Nederland-
het-Eurovisie-Songfestival-gewonnen?
Wie zong Een Beetje, hoe schrijf je plaidje?
Willink, Wilmink, Bannink,
niets of niemand werd vergeten.
Alleen een zekere Seth Gaaikema
- van hem had ik nog nooit gehoord,
dat vond ik nog het rotst -
maar dat bleek niet zo’n ramp
want die werd sowieso door allen uitgekotst.

En waar ging Berend Botje wel naar toe,
waar ging hij heen en hoe?

En ‘Zeg nou nog eens Scheveningen’
en meer van dat soort dingen.
Ze hebben urenlang gevist,
mijn hele jeugd ondersteboven;
geen vraag heb ik gemist,
maar niemand wou me geloven.

1.

De zee is er bijna.
Zie je!
Er zijn vliegtuigpassagiers die het water al kunnen zien liggen.
Wij zien hun kerosinestaart, zwaaien de piloot gedag:
Dag meneer in de cockpit daarboven!
Hij laat op die ene witte streep na ons uitzicht blauw achter.

Wij wachten op de zee, die nu bijna hier is,
het strand door de wind vooruit heeft laten blazen.
Nog even en we duiken vanaf het dak in haar onbezorgde golven,
wrijven de slaap uit onze ogen, de laatste korrels van Klaas Vaak,
groeten de morgen.

2.

VENICE BEACH
 
Alles is omgekeerd.
Gisteren ligt voor me als een geïnverteerde woestijn -
nergens zand te bekennen.

Op t.v. zie ik L.A.,
die oceaan, die zee, de kustlijn die altijd een film blijft

en ik wil in dat water zwemmen, uit golven opstaan,
mezelf op het scherm tevoorschijn zien komen,
aan land gaan, in haar beloftes baden,
dromen achter me laten, alles waarmaken,
vanuit de stad het strand zien liggen en
nooit meer om zand hoeven vragen.
 
 
3.

Shampoo tussen mijn haar en hand.
Het parfum verdampt,
een vleug van een droom uit mijn jeugd.

In Italië op het strand
met mijn handdoek bijna in de branding
en de geur van zonnebrandolie op een gebronsde huid.
Dit is hoe vrouwen in bikini ruiken
als zij iedere dag in zonlicht baden – en de zee ruist.

Hier sta ik op een granito vloer
met de zee weer aan mijn voeten.
Het water dat langs mijn roze huid stroom, schuimt
en ik weet dat het niet te laat is,
dat er een branding in mij huist.

ze plakt de sterren op vandaag
ze wikkelt goud en strepen
lepelt lam geslagen beelden
door een ring en krijt pastel
een naam eronder zegt een kind

is alles wat het weet het ziet
het voelt vooral het wil een veilig
zijn en zeker geen verbaal geweld
in deze wieg ik trek mij alles aan

tot op mijn heupen heb ik namen
staan als mamma, pappa, liefde
alle restjes van een nooit beleefde
jeugd met plaatjes ingeschreven

het plein is leeg
de luiken dicht
het veld verlaten

niemand loopt hier
in de muziek
van de regen

niemand die vraagt
jongeman mag ik
deze dans van u

dan overvallen
door een ongekende
duisternis denken

ik moet maken
dat ik thuiskom

Buurman heeft nog met Henk Duut en Mario Been gespeeld
Voetbal? Vraag ik.
In de jeugd van Feyenoord, daarna nog bij Overmaas
Spits.
Kapotte knieën, een rode kaart, het woord homofiel,
Geen spijt.
Buurman kijkt naar mijn schoenen:
Eigenlijk moet je twee paar hebben
Eigenlijk wel ja, zeg ik
Voor als ze nat worden
Ik droog ze bij de verwarming
Dan krimpt de demping
Daarom moet je twee paar hebben
Buurman, ik heb het koud.

mijn moeder reist graag met de bus
maar vindt er niets aan wanneer
het stoeltje voorin bezet is en ze

niet met de chauffeur kan praten

de zwemwedstrijden op zondagmiddag
en de bus naar Veendam, het gezang
op de achterbank zaten de beste

zwemmers, met sporttassen groot
als gingen we een week op vakantie

niet verzuipen en hard zwemmen
mijn vader noemde mij een motorboot

terug naar huis mocht ik altijd voorin
de bus zitten met rode oogjes niet
nat van tranen, maar van chloor

ik lurk aan de fles omdat mijn moeder
geen borstvoeding gaf , allergisch
voor dat bruin omrande roze, en de
schijn van een gelukkig huwelijk:

een Mercedes van de zaak, een vader
die graag rondjes door het dorp reed

Koeriers in jogging of spijkerbroek, jagen
de tijd voor zich uit, van pakket naar huis,
nog te behalen doelen, megagrote auto’s,
kostuums op wielen voor de man, soms
vrouw, stil kijkend naar voorbijgangers

Moeders met vrolijke billen, heupwiegen
op geile peeptoes, hun liefde als een tent
om zo’n mollig jong in een wandelwagen
Verderop de zakkerige jeugd, lege blikken
die uit handen ploppen, waar is de chill?

Een heer, ruitjesblouse met korte mouw,
bretels, grijze hoed tooit het kale hoofd,
handen fladderen als hij een arm steunt
op een omgezaagde kastanje, voorover
gebogen telt hij de jaarringen in de stam

Ik lees Story
aanschouw
vergane glorie

Armoede
met geld
jeugd gekocht

Nep
verliest glans
vliegensvlug

Naaktslakken die zijn pad kruisen
overrijdt hij altijd stuk voor stuk,
bewust keert hij vervolgens om,
fietst nogmaals over glibberige brei.

Hun niets moet overduidelijkst zijn.

‘Hij heeft vast een slechte jeugd gehad’,
zeggen mensen die het zien. Alles wat
hij zwijgend doet zegt: ‘Godverdomme’.

Slakken zijn te traag voor deze man,
die iedereen straks tegenkomen kan.

het is al te laat om wakker te zijn
maar ik blijf op en kijk om me heen
zo traag dat mijn woning groter lijkt

dat zoveelste glaasje port geeft me
beelden van verregende eilanden
waar de avondvierdaagse plaatsvindt

eindelijk lijken de straten aldaar
op die waarin ik mijn jeugd versleet
toen motregende het ook altijd

hoewel mijn herinnering verkleurd is
nog veel sterker dan die valse foto’s
verscheurd of onder in een la beland

op één ervan stond een familielid
dat gladiolen kreeg wat wrang bleek
want een week later reed ze zich dood

ik zag de lopers vanuit het raam
zoals ik nu de cafégangers zie
waarop ik in stilte een dronk uitbreng

Het was een dag met een gaatje sprak zij
en prikte een ballon stuk, kijk op het
kaartje staat in alle talen jouw naam

hoe raak is waarheid wanneer het land
van herkomst wordt verwijderd en
nachten dagen in gaan halen
de maan een laatste knipoog
geeft aan de zon, ben ik nu aan zet

of haalt jouw jeugd mij in wanneer
ik probeer de laatste trein te halen
terwijl regen neerdaalt over afscheid
en ik ogen zie, onbedekt, maar toch gezien

Terwijl de wegen zich verleggen
het einddoel diabolisch verandert
loop ik in een rechte lijn door het leven.
Achter me kronkelen voetstappen als
dronken stempels in het zand.

Daar waar de tijd de wijzers met
zachte tikken de paden laat slaan
ziet hij me dieper in mijn jas kruipen
sjaal zorgvuldig om de nek geknoopt.
Het mag nog geen winter heten.

Dat wil ik domweg niet.

In een ander land is het bewolkt
het gaat onweren
de huizen en de wegen
krijgen regen
ik loop in open land
wegwijzers zijn niet te volgen
zijn omgedraaid of uit de grond getrokken
in een ander land is jeugd die drinkt
toeren uithaalt
veel gaat kapot een dak een hek
dat ik hier blijf wonen
dringt tot me door in donderslagen
hoe oud ik ook word ik houd mijn accent
van onbestaanbaar moederland
terwijl mijn zonen
verder bewegwijzering slopen

laatst de teugels gevierd. ik weet niet eens
hoe lang ze waren of wie het aantrekken was begonnen voor de gelegenheid taart in vieren
slingers, en uitgepakt hadden we met wijn, in uitgekrabte hoeven klonken om het hardst,
beloftes elkaar plechtig nooit meer bang te zijn voor de breekbaarheid van dingen proostten hinnikend van het lachen op het springen
niet verleerd, om een stoel te weinig
of andere ontboezemingen

wachtten op bekend terrein, de hoge bomen,
getuigen van oude verbonden. we voelden niet
dat onze tongen zenuwachtig getuite lippen rondden. dampend sperden wij de neusgaten, hapten pijn en jeugd doormidden.
pas toen de avond zich vertoonde
zonder grispend grein verlangen
lieten wij de hoofden hangen. van zoveel losheid
begrepen wij de ontknoping niet

Eindelijk weer zo’n herfstdag waarop de
zon zich vertoont als de meest welkome
gast op mijn verjaardagsfeest en dan te

bedenken dat die oude Grieken slechts drie
seizoenen kenden zeg ik hardop tijdens mijn
wandeling langs de Admiralengracht maar in

mijn geboortedorp was het altijd winter lente
zomer en herfst tegelijk of zijn mijn herinneringen
net zo verkleurd als foto’s uit mijn jeugd?

Langs de gracht waait inpakpapier alsof iemand
op straat cadeautjes heeft uitgepakt. Nee ik hoef
niets dit jaar want ik ben er nog en dat is genoeg.

haal vrieskou uit de lucht
zodat vogels van augustus
vol vulgaire opzichtigheid
het hooglied gaan zingen
als herinnering aan die
uitgemergelde etmalen
toen we redeloos zochten
naar restjes zorgeloosheid

echter ook in onze jeugd
waren die niet aanwezig en
tobden en zuchtten wij
onszelf de dagen door

zelfs tijdens de warmste
zomers leken jij en ik
reddeloos

Een zondagmiddag
in het wild.

Vader breekt
zijn tanden
op de rattenplaag.

Vooruit!
gebaart hij mij
met geel grimas,
bijster het spoor,
zo niet de fles.

Vreemd
hoe droog de knal

achteraf gezien

op mijn eigen
nagelaten vlees.